Oxalatos ukax jilpach jaqinakatakix walikïskiwa, ukampis intestino ukan jan walt’ayat jaqinakax inas jan manq’añ munapxchispa. Yatxatäwinakax janiw oxalatos ukanakax autismo jan ukax vaginal crónico ukan usuchjasiñap uñacht’ayapkiti, ukampis yaqhip jaqinakan riñon qalanakax juk’ampiw jilxattaspa.
Ácido oxálico ukaxa mä compuesto orgánico ukawa, ukaxa walja quqanakanwa jikxatasi, ukaxa ch’uxña laphinakani, ch’uxña achunaka, frutanaka, cacao, nueces ukatxa jathanaka (1).
Ayrunakanx minerales ukanakamp chikt’ataw oxalatos ukham uñt’ayasi. “Ácido oxálico” ukat “oxalato” uka arunakax ciencia nutricional ukanx maynit maynikam apnaqatawa.
Cuerpomax sapakiw oxalatos ukanakax lurasispa jan ukax manq’at apsuñapawa. Vitamina C ukaxa metabolismo tuqiwa oxalato ukar tukurakispa (2).
Kunawsatix manq’antatäki ukhax oxalatos ukax minerales ukanakamp chikt’ataw compuestos ukanakax lurasispa, ukanakax oxalato de cálcio ukat oxalato de hierro ukanakawa. Jilapachax colon uksanw uñsti, ukampis riñones ukat yaqha chiqanakanx tracto urinario uksanw uñstaspa.
Ukampis sensitivo jaqinakatakixa, oxalatos sat qullampi walja manqʼañax riñon qalanaka ukat yaqha kʼumaräñ tuqit jan waltʼäwinakaruw puriyistaspa.
Oxalato ukaxa mä ácido orgánico ukawa, ukaxa quqanakanwa jikxatasi, ukampisa cuerpo tuqiwa sintetizatarakispa. Ukax minerales ukanakaruw lint’asi ukat riñon qalanaka ukat yaqha k’umaräñ tuqit jan walt’awinakamp chikt’atawa.
Mä jach’a k’umaräñ tuqit llakisiñax oxalatos ukampixa, intestinos ukan minerales ukanakarux lint’asispawa ukat cuerpor jan ch’amthapiñapataki.
Amuytʼañataki, espinacajj calcio ukat oxalato sat qollanakaniwa, ukanakaw cuerpon walja calcio chʼamthapiñapatak jarkʼi (4).
Ukampirus amtañax wali askiwa, manq’anakanx yaqhip minerales ukanakakiw oxalatos ukarux ligado.
Espinaca ukan calcio apsutapax juk’akischixa, leche ukat espinaca ukanakax mayacht’asis manq’añax janiw leche ukan calcio apsuñapatakix jan walt’aykiti (4).
Oxalatos ukax intestinos ukan minerales ukanakaruw lint’asispa ukat yaqhipanakax jan ch’amthapiñapatakiw jark’aqaspa, juk’ampirus fibra ukamp chikt’atax.
Jilapachaxa, calcio ukatxa jisk’a oxalato ukaxa mayakiw tracto urinario uksanxa utji, ukampisa ch’amakt’atawa qhipararaki ukatxa janiwa kuna jan walt’awinakasa utjaykiti.
Ukampis awisax mayachtʼasisaw cristales ukham tukupxi. Yaqhip jaqinakanxa, uka cristales ukanakax qalaruw puriyaspa, juk’ampirus oxalato ukax wali jach’a ukhamarak urinax juk’akiw utji (1).
Jiskʼa qalanakajj jila partejj janiw kuna jan waltʼäwinaksa utjaykiti, ukampis jachʼa qalanakajj uretra taypit pasasajj wali llaktʼasiña, chuyma chʼalljjtaya ukat wila urinaruw puriyaspa.
Ukhamarusa, jaqinakaxa nayra pacha riñon qalanakampi usuntapxi ukaxa iwxt’atarakispawa jani sinti manq’añanaka manq’añataki, ukaxa walja oxalatos ukaniwa (7, 8).
Ukampirus oxalato ukar taqpach jark’añax janiw taqpach riñon qalanakan usutanakatakix askïxiti. Ukax kunatix chikat oxalato ukax urina ukan jikxatasi ukax cuerpon luratawa, janiw manq’at apsutäkiti (8, 9).
Jichhax jilpach urólogos ukanakax mä dieta estricta baja oxalato (100 mg ukjat juk’ampi sapa uru) ukax niveles de oxalato urinario jach’a usutanakarukiw churapxi (10, 11).
Ukatwa, qhawqha jarkʼatäñas wakisi uk yatiñatakix sapa kuti yantʼañax wali wakiskirixa.
Oxalatos ukan manq’anakax juk’ampiw riñon qalanakax jan walt’ayaspa, uka usump usuntat jaqinakanxa. Oxalato uksa tuqita iwxt’awinakaxa oxalato uksa tuqita uñakipatawa.
Yaqhipanakax oxalatos ukax vulvodinia ukampiw chikañchasispa sasaw sapxi, ukax vaginal ukan usuchjasiñampiw uñt’ayasi, ukax jan qhanañchañjamawa.
Yatxatawi lurawiparjamaxa, yatxatirinakaxa amuyapxiwa, panpacha usunakaxa janiwa oxalatos dietéticos ukanakampixa utjkaspati (12, 13, 14).
Ukampirus mä yatxatäwinx 1997 maranx 59 vulvodinia usump usuntat warminakax mä dieta baja oxalato ukat suplementos de calcio ukamp qullatäpxänwa, niya pusi t’aqax sintomanakax juk’amp sumaptataw uñjasipxäna (14).
Uka yatxatäw qillqirinakax akham sapxiwa, oxalatos dietéticos ukax juk’amp jan walt’ayaspawa, janiw uka usux utjkaspati.
Yaqhip anécdotas en línea ukax oxalatos ukax autismo jan ukax vulvodinia ukampiw uñt’ayasi, ukampis juk’a yatxatäwinakakiw uka conexión ukax utjaspa uk uñakipapxi. Juk’amp yatxatañaw wakisi.
Yaqhip jaqinakax oxalatos ukan manq’anak manq’añax autismo jan ukax vulvodinia ukar puriyaspawa sasaw amuyapxi, ukampis jichha yatxatäwinakax janiw uka arsuwinakarux yanapt’kiti.
Yaqhipa dieta baja oxalato ukar arxatirinakax sapxiwa, jaqinakatakix oxalatos ukan qamir manq’anakat jithiqtañax wali askiwa kunatix k’umaräñ tuqitx jan waliruw puriyaspa.
Ukampisa, taqi kunas janiw ukhamakïkiti. Walja uka manq’anakax k’umara ukat wali wakiskir antioxidantes, fibra ukat yaqha manq’añanakaniwa.
Walja manq’anakaxa oxalatos ukaniwa, ukaxa wali sumawa ukatxa k’umararakiwa. Jila parte jaqenakatakejja, ukanakat jitheqtañajj janiw wakiskiti, jan waliruw puriyistaspa.
Yaqhip oxalatos ukanakax janïr minerales ukanakamp chikt’atäkasax intestino ukan bacterias ukanakamp t’unjatawa.
Uka bacterianakat maynïrix Oxalobacterium oxytogenes satawa, chiqpachansa oxalato sat qullax chʼamañchtʼataw apnaqasi. Ukhamatwa oxalato ukax cuerpon ch’amthapitapax wali jisk’acharaki (15).
Ukampirusa, yaqhipa jaqinakaxa janiwa ukhama walja uka bacterias ukanakaxa utjkiti kunatixa antibióticos ukaxa jisk’achapxiwa colonia de O. formigenes (16).
Ukhamaraki, yatxatawinakax uñacht’ayiwa, jaqinakax inflamatoria intestino usunïpki ukanakax juk’ampiw riñon qalanak uñstayapxi (17, 18).
Ukhamaraki, jach’a niveles de oxalato ukaxa jikxatasiwa jaqinakaru orina ukanxa, jupanakaxa cirugía de bypass gástrico jan ukaxa yaqha procedimientos ukanakampiwa lurataraki, ukaxa función intestinal ukarux mayjt’ayiwa (19).
Ukax antibióticos uk umapki jan ukax intestinales ukan jan walt’ayat jaqinakax juk’amp askinjam oxalato ukan manq’añax juk’amp askiwa sasaw amuyt’ayi.
Jila parte kʼumara jaqenakajja, oxalato sat manqʼanak jan kuna jan waltʼäwin manqʼapjjaspawa, ukampis intestinonakan jan waltʼayat jaqenakajj jan sinti manqʼapjjañapawa.
Oxalatos ukaxa niya taqpacha quqanakanwa jikxatasi, ukampisa yaqhipaxa wali jach’akiwa ukatxa yaqhipanakaxa wali jisk’akiwa (20).
Porción tamañanakax mayj mayjawa, ukax sañ muniw yaqhip “altu oxalato” manq’anakax, sañäni, achicoria, ukax jisk’a oxalato ukham uñjatäspawa, porción tamapax jisk’akiwa. Akaxa mä lista manq’anakawa kunatixa oxalatos ukaxa wali sumawa (50 mg jila sapa 100 gramos ukjamaraki) (21, 22, 23, 24, 25):
Ayrunakanxa oxalato ukaxa wali jach’a jisk’akiwa. Sapa manq’axa 50 miligramos jila oxalatos ukaniwa, ukaxa “alto oxalato” satawa.
Riñon qalanak utjatapat dieta baja oxalato ukankir jaqinakax sapa urux 50 miligramos de oxalato ukjat juk’amp jan manq’apxañapatakiw mayipxi.
Mä dieta equilibrada ukhamaraki nutritiva ukaxa lurasirakispawa sapa uru oxalato ukampi 50 mg ukjata. Ukhamaraki calcio ukaxa oxalatos ukanaka jani ch’amthapiñapatakixa yanapt’arakiwa.
Ukampirus k’umara jaqinakax k’umara jakañ munapxi, janiw oxalatos ukan walja manq’anakat jithiqtañax wakiskiti.
Jiwasan yatxatirinakax sapa kutiw k’umaräñ ukhamarak suma jakañ uñjapxi ukat machaq yatiyäwinakax utjkipanx qillqatanakas machaqar tukuyapxi.
Mä juk’a oxalato ukan manq’añax yaqhip qullañ tuqit yanapt’aspawa, riñon qalanak qullañataki. Aka qillqatanx juk’amp uñakipt’atawa dietas baja oxalato ukat...
Oxalato ukax mä molécula natural ukhamawa, ukax walja quqanakan ukhamarak jaqinakan jikxatasi. Janiw jaqinakatakix mä manq’añ wakiskirïkiti, ukat jilxattañax inas...
Cristales de oxalato de cálcio ukanakax urina ukanx juk’ampiw riñon qalanakax utji. Kawkitsa jutapxi, kunjamas jark’aqañax ukat kunjams chhaqtayañax uk yatxatañamawa...
Yatxatawinakax uñacht’ayiwa, manq’anakax yuqall wawanaka, ch’uxña achunaka ukat aceite de oliva ukanakax GLP-1 uksa jilxatayañatakiw yanapt’aspa.
Sapa kuti ejercicio luraña, suma manq’anak manq’aña ukat azúcar ukat alcohol jan sinti umañax mä qawqha iwxt’anakakiwa, ukhamat jan chhaqhañapataki...
Chikancht’asirinakarux 2 litros jan ukax juk’amp edulcorantes artificiales sapa semana manq’añ yatiyapxi, jupanakax 20% ukjaw fibrilación auricular ukar puriñx jilxattawayi.
GLP-1 uka manq’a manq’aña jach’a amtaxa manq’anaka taqpacha manq’anaka, frutas, verduras, k’umara lik’inaka ukhamaraki granos enteros ukanaka uñakipaña, ukhamaraki jan lurata manq’anaka...
Ukax akham sañ muni: Mar-15-2024